Kiedy niebo nagle ciemnieje w środku dnia albo Srebrny Glob przybiera krwistoczerwoną barwę, czujemy dreszcz emocji. Od wieków zaćmienia były interpretowane jako znaki od bogów, zwiastuny zmian czy magiczne bramy. Dziś, dzięki nauce, wiemy, że to nie gniew niebios, ale precyzyjna gra świateł i cieni między Ziemią, Księżycem a Słońcem.
W astrologii zaćmienia to punkty zwrotne – momenty przyspieszonej karmy i nagłych olśnień. Ale zanim zajrzymy w horoskop, warto zrozumieć, co tak naprawdę dzieje się wtedy na niebie.
Kosmiczna geometria – dlaczego zaćmienia są rzadkie?
Mogłoby się wydawać, że skoro Księżyc krąży wokół Ziemi co miesiąc, to zaćmienia powinniśmy oglądać równie często. Dlaczego tak nie jest? Kluczem jest nachylenie orbity.
Orbita Księżyca nie jest idealnie równa z orbitą Ziemi wokół Słońca – jest nachylona pod kątem około 5 stopni. Przez większość czasu Księżyc przelatuje nieco „nad” lub „pod” linią łączącą Ziemię ze Słońcem. Aby doszło do zaćmienia, nasz satelita musi znaleźć się w idealnym punkcie przecięcia tych orbit, zwanym węzłem księżycowym (węzłem orbity). Tylko wtedy cała trójka ustawia się w jednej linii, niczym koraliki na nitce.
Zaćmienie Słońca – dzień zmienia się w noc
Zaćmienie Słońca to moment, w którym Księżyc wchodzi dokładnie pomiędzy Ziemię a Słońce, rzucając na nas swój cień. Co ciekawe, jest to możliwe dzięki niesamowitemu zbiegowi okoliczności: Słońce jest 400 razy większe od Księżyca, ale też znajduje się 400 razy dalej od Ziemi. Dzięki temu na naszym niebie obie tarcze wydają się mieć niemal identyczną wielkość!.
Warunki konieczne:
Rodzaje zaćmień Słońca:
- Całkowite: Księżyc idealnie zakrywa tarczę Słońca. Wtedy nastaje ciemność, a my możemy zobaczyć koronę słoneczną. To zjawisko widoczne jest tylko w wąskim pasie cienia całkowitego (umbra).
- Częściowe: Księżyc tylko „nadgryza” Słońce.
- Obrączkowe: Księżyc znajduje się w punkcie orbity najdalszym od Ziemi (jest wizualnie mniejszy) i nie jest w stanie zakryć całego Słońca. Wokół jego ciemnej tarczy widać wtedy jasny, ognisty pierścień.
Zaćmienie Księżyca – Krwawy Księżyc
Zaćmienie Księżyca to sytuacja odwrotna: Ziemia wchodzi pomiędzy Słońce a Księżyc, a nasz satelita chowa się w cieniu rzucanym przez naszą planetę.
Warunki konieczne:
Dlaczego Księżyc nie znika, a robi się czerwony?
Nawet gdy Ziemia całkowicie zasłoni Słońce, trochę światła słonecznego prześlizguje się przez ziemską atmosferę. Działa ona jak soczewka, załamując promienie. Światło niebieskie ulega rozproszeniu, ale fale czerwone (dłuższe) przechodzą dalej i padają na powierzchnię Księżyca, nadając mu miedzianą barwę. To dlatego całkowite zaćmienie nazywamy czasem „Krwawym Księżycem”.
Cień i półcień – o co chodzi?
Zrozumienie zaćmień ułatwia rozróżnienie dwóch stref cienia rzucanego przez ciało niebieskie:
- Umbra (cień całkowity): To najciemniejszy stożek cienia. Jeśli się w nim znajdziesz, zobaczysz zaćmienie całkowite.
- Penumbra (półcień): To strefa, gdzie źródło światła jest przysłonięte tylko częściowo. Obserwator w półcieniu widzi zaćmienie częściowe.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy zaćmienie Słońca można oglądać gołym okiem?
Nigdy! Patrzenie bezpośrednio na Słońce, nawet częściowo zakryte, grozi trwałym uszkodzeniem wzroku. Do obserwacji używaj specjalnych okularów z filtrem mylarowym lub maski spawalniczej. Zaćmienie Księżyca jest w pełni bezpieczne dla oczu.
Co to jest hybrydowe zaćmienie Słońca?
To bardzo rzadkie zjawisko, które w jednym miejscu na Ziemi jest widoczne jako całkowite, a w innym jako obrączkowe. Wynika to z kulistości Ziemi – w pewnych miejscach cień Księżyca „sięga” powierzchni (zaćmienie całkowite), a w innych, nieco bardziej oddalonych przez krzywiznę planety, stożek cienia kończy się tuż nad ziemią (zaćmienie obrączkowe).
Ile zaćmień zdarza się w roku?
W każdym roku muszą wystąpić co najmniej dwa zaćmienia Słońca (maksymalnie pięć). Łącznie z zaćmieniami Księżyca, w jednym roku kalendarzowym możemy mieć od czterech do siedmiu zaćmień.
